महाराष्ट्र शासनाच्या आदिवासी विकास विभागामार्फत राज्यातील अनुसूचित जमाती (ST) प्रवर्गातील गरीब, बेघर आणि कच्च्या घरांमध्ये राहणाऱ्या कुटुंबांसाठी शबरी आदिवासी घरकुल योजना राबविण्यात येते. या योजनेच्या माध्यमातून आर्थिकदृष्ट्या दुर्बल आदिवासी कुटुंबांना स्वतःचे हक्काचे पक्के घर बांधण्यासाठी आर्थिक मदत दिली जाते.
आजही अनेक आदिवासी कुटुंबे झोपड्या, कच्च्या मातीच्या घरांमध्ये किंवा तात्पुरत्या निवाऱ्यांमध्ये राहतात. अशा कुटुंबांना सुरक्षित आणि कायमस्वरूपी निवास उपलब्ध करून देणे हा या योजनेचा मुख्य उद्देश आहे.
या लेखामध्ये आपण शबरी आदिवासी घरकुल योजना 2026, योजनेची संपूर्ण माहिती, पात्रता निकष, मिळणारे घरकुल अनुदान, आवश्यक कागदपत्रे, अर्ज प्रक्रिया आणि इतर महत्त्वाच्या बाबी जाणून घेणार आहोत.
1. शबरी आदिवासी घरकुल योजना – संपूर्ण माहिती
शबरी आदिवासी घरकुल योजना ही महाराष्ट्र शासनाच्या आदिवासी विकास विभागामार्फत राबविण्यात येणारी वैयक्तिक लाभाची गृहनिर्माण योजना आहे. या योजनेची सुरुवात 2012-13 पासून करण्यात आली असून, 28 मार्च 2013 रोजी यासंदर्भात शासन निर्णय जारी करण्यात आला होता.
या योजनेअंतर्गत अनुसूचित जमातीतील पात्र कुटुंबांना घर बांधण्यासाठी शासनाकडून आर्थिक अनुदान दिले जाते.
या योजनेचा लाभ ग्रामीण आणि शहरी अशा दोन्ही भागांतील पात्र लाभार्थ्यांना मिळू शकतो.
योजनेची ठळक वैशिष्ट्ये:
- योजनेचे नाव: शबरी आदिवासी घरकुल योजना
- राज्य: महाराष्ट्र
- संबंधित विभाग: आदिवासी विकास विभाग, महाराष्ट्र शासन
- योजनेचा प्रकार: वैयक्तिक लाभाची घरकुल योजना
- लाभार्थी: अनुसूचित जमाती (ST) प्रवर्गातील पात्र कुटुंबे
- लाभाचे स्वरूप: नवीन पक्के घर बांधण्यासाठी आर्थिक अनुदान
- अंमलबजावणी: ग्रामीण भागात ग्रामीण गृहनिर्माण यंत्रणा आणि शहरी भागात संबंधित स्थानिक स्वराज्य संस्था
- घराचे क्षेत्रफळ: साधारणतः 269 चौरस फूट चटई क्षेत्र
शहरी भागासाठी 11 जानेवारी 2024 रोजी स्वतंत्र अंमलबजावणी मार्गदर्शक सूचना जारी करण्यात आल्या. त्यानुसार महानगरपालिका, नगरपालिका आणि नगरपंचायत यांच्या माध्यमातून योजनेची अंमलबजावणी केली जाते.
2. शबरी आदिवासी घरकुल योजनेचा मुख्य उद्देश
महाराष्ट्रातील आदिवासी समाजातील आर्थिकदृष्ट्या दुर्बल कुटुंबांना स्वतःचे पक्के घर उपलब्ध करून देणे हा या योजनेचा प्रमुख उद्देश आहे.
या योजनेची इतर महत्त्वाची उद्दिष्टे पुढीलप्रमाणे आहेत.
- राज्यातील बेघर आदिवासी कुटुंबांना स्वतःचे घर उपलब्ध करून देणे.
- कच्च्या मातीच्या घरात आणि झोपड्यांमध्ये राहणाऱ्या कुटुंबांना सुरक्षित निवारा देणे.
- आदिवासी समाजातील गरीब कुटुंबांचे राहणीमान सुधारणे.
- ग्रामीण आणि शहरी भागातील आदिवासी कुटुंबांना पक्क्या घरांची सुविधा उपलब्ध करून देणे.
- महिलांना आणि मुलांना सुरक्षित निवासाचे वातावरण निर्माण करून देणे.
- आदिवासी समाजाचा सामाजिक आणि आर्थिक विकास साधणे.
- प्रत्येक पात्र कुटुंबाला सन्मानाने आणि सुरक्षितपणे जीवन जगण्यासाठी मदत करणे.
3. शबरी आदिवासी घरकुल योजनेचे फायदे
या योजनेमुळे पात्र आदिवासी कुटुंबांना घर बांधण्यासाठी आर्थिक मदत मिळते. त्यामुळे घर बांधण्याचा आर्थिक भार काही प्रमाणात कमी होतो.

योजनेचे प्रमुख फायदे पुढीलप्रमाणे आहेत.
- पात्र लाभार्थ्यांना पक्के घर बांधण्यासाठी आर्थिक अनुदान मिळते.
- ग्रामीण आणि शहरी भागातील लाभार्थ्यांना योजनेचा लाभ मिळू शकतो.
- घरामध्ये स्वयंपाकघर आणि शौचालयाची व्यवस्था करण्यावर भर दिला जातो.
- ग्रामीण भागातील पात्र लाभार्थ्यांना मनरेगा अंतर्गत मजुरीचा लाभ मिळू शकतो.
- स्वच्छ भारत मिशन (ग्रामीण) अंतर्गत पात्र लाभार्थ्यांना शौचालयासाठी अतिरिक्त प्रोत्साहनपर अनुदान मिळू शकते.
- अनुदानाची रक्कम लाभार्थ्याच्या आधार संलग्न बँक खात्यात जमा केली जाते.
- आदिवासी समाजातील बेघर कुटुंबांना स्वतःच्या मालकीचे घर मिळविण्याची संधी उपलब्ध होते.
4. शबरी आदिवासी घरकुल योजना पात्रता आणि अटी
या योजनेचा लाभ घेण्यासाठी अर्जदाराने शासनाने निश्चित केलेल्या पात्रता निकषांची पूर्तता करणे आवश्यक आहे.
ग्रामीण आणि शहरी भागासाठी काही पात्रता निकष वेगवेगळे असू शकतात.
अ) ग्रामीण भागासाठी पात्रता
- अर्जदार महाराष्ट्र राज्यातील अनुसूचित जमाती (ST) प्रवर्गातील असावा.
- अर्जदाराचे महाराष्ट्र राज्यातील वास्तव्य किमान 15 वर्षांचे असावे.
- अर्जदार किंवा त्याच्या कुटुंबाच्या नावावर पक्के घर नसावे.
- अर्जदार बेघर असावा किंवा कच्च्या घरात राहत असावा.
- यापूर्वी शासनाच्या कोणत्याही घरकुल योजनेचा लाभ घेतलेला नसावा.
- घर बांधण्यासाठी आवश्यक जागा उपलब्ध असणे आवश्यक आहे.
- कुटुंबाचे वार्षिक उत्पन्न ग्रामीण भागासाठी निर्धारित मर्यादेत असावे.
- लाभार्थ्याची निवड शासनाच्या निर्धारित प्रक्रियेनुसार होणे आवश्यक आहे.
ग्रामीण भागातील उत्पन्न मर्यादा साधारणतः वार्षिक 1.20 लाख रुपये आहे. मात्र अर्ज करण्यापूर्वी संबंधित कार्यालयाकडून लागू निकष तपासावेत.
ब) शहरी भागासाठी पात्रता
शहरी भागातील शबरी आदिवासी घरकुल योजनेसाठी खालील अटी लागू आहेत.
- अर्जदार अनुसूचित जमाती (ST) प्रवर्गातील असावा.
- अर्जदाराच्या स्वतःच्या नावावर पक्के घर नसावे.
- अर्जदार महाराष्ट्र राज्यात किमान 15 वर्षांपासून वास्तव्यास असावा.
- घर बांधण्यासाठी स्वतःची किंवा शासनाने दिलेली जागा उपलब्ध असावी.
- यापूर्वी कोणत्याही शासकीय घरकुल योजनेचा लाभ घेतलेला नसावा.
- अर्जदाराचे वय किमान 18 वर्षे पूर्ण असावे.
- अर्जदाराच्या स्वतःच्या नावाने बँक खाते असावे.
- कुटुंबाचे वार्षिक उत्पन्न 3 लाख रुपयांपर्यंत असावे.
5. शबरी आदिवासी घरकुल योजनेअंतर्गत आर्थिक लाभ किंवा अनुदान
या योजनेअंतर्गत घर बांधण्यासाठी शासनाकडून आर्थिक अनुदान दिले जाते. अनुदानाची रक्कम ग्रामीण आणि शहरी भागानुसार वेगवेगळी आहे.
अ) ग्रामीण भागातील घरकुल अनुदान
ग्रामीण भागातील पात्र लाभार्थ्यांना खालीलप्रमाणे घरकुल अनुदान दिले जाते.
| क्षेत्र | घरकुल अनुदान |
|---|---|
| सर्वसाधारण ग्रामीण क्षेत्र | ₹1,20,000 |
| नक्षलग्रस्त / डोंगराळ क्षेत्र | ₹1,30,000 |
याशिवाय पात्र लाभार्थ्यांना पुढील अतिरिक्त लाभ मिळू शकतात.
- मनरेगा मजुरी: 90 किंवा 95 अकुशल मनुष्यदिवसांच्या मजुरीचा लाभ, लागू नियमांनुसार.
- शौचालय अनुदान: स्वच्छ भारत मिशन (ग्रामीण) अंतर्गत पात्रतेनुसार ₹12,000 पर्यंत प्रोत्साहनपर अनुदान.
यामुळे घरकुल बांधकामासाठी मिळणाऱ्या एकूण आर्थिक मदतीत वाढ होऊ शकते.
ब) शहरी भागातील घरकुल अनुदान
शहरी भागातील पात्र लाभार्थ्यांना घर बांधण्यासाठी एकूण ₹2,50,000 इतके अनुदान दिले जाते.
हे अनुदान चार टप्प्यांमध्ये लाभार्थ्याच्या आधार संलग्न बँक खात्यात जमा केले जाते.
| अनुदानाचा टप्पा | मिळणारी रक्कम |
|---|---|
| पहिला टप्पा – घरकुल मंजुरी | ₹40,000 |
| दुसरा टप्पा – प्लिंथ लेव्हल | ₹80,000 |
| तिसरा टप्पा – लिंटल लेव्हल | ₹80,000 |
| चौथा टप्पा – घरकुल पूर्ण झाल्यावर | ₹50,000 |
| एकूण अनुदान | ₹2,50,000 |
टीप: ग्रामीण आणि शहरी अनुदानाच्या रकमा एकत्रित समजू नयेत. मंजूर लाभ, निधी वितरण आणि अतिरिक्त अनुदान हे संबंधित विभागाच्या चालू नियमांनुसार ठरते.
6. शबरी आदिवासी घरकुल योजनेसाठी अर्ज प्रक्रिया
शबरी आदिवासी घरकुल योजनेसाठी अर्ज करण्याची प्रक्रिया ग्रामीण आणि शहरी भागासाठी वेगवेगळी आहे.
अ) ग्रामीण भागातील अर्ज प्रक्रिया
ग्रामीण भागातील पात्र लाभार्थ्यांनी खालीलप्रमाणे अर्ज करावा.
- सर्वप्रथम आपल्या गावातील ग्रामपंचायत किंवा ग्रामसेवक यांच्याकडून योजनेची माहिती घ्यावी.
- शबरी आदिवासी घरकुल योजनेचा अर्ज प्राप्त करावा.
- अर्जामध्ये विचारलेली सर्व माहिती अचूक भरावी.
- आवश्यक कागदपत्रांच्या छायांकित प्रती अर्जासोबत जोडाव्यात.
- पूर्ण भरलेला अर्ज एकात्मिक आदिवासी विकास प्रकल्प कार्यालयात जमा करावा.
- तसेच अर्ज गट विकास अधिकारी, पंचायत समिती कार्यालयातही जमा करता येतो.
- पंचायत समितीकडून प्राप्त अर्ज संबंधित एकात्मिक आदिवासी विकास प्रकल्प कार्यालयाकडे पाठविला जातो.
- संबंधित अधिकारी अर्ज आणि कागदपत्रांची पडताळणी करतात.
- ग्रामसभेच्या शिफारशीवरून लाभार्थ्यांची यादी तयार केली जाते आणि जिल्हास्तरीय समितीकडून अंतिम निवड केली जाते.
- लाभार्थ्याची निवड झाल्यानंतर घरकुल मंजुरी आणि पुढील अनुदान वितरणाची प्रक्रिया पूर्ण केली जाते.
ब) शहरी भागातील अर्ज प्रक्रिया
शहरी भागातील लाभार्थ्यांनी खालीलप्रमाणे अर्ज करावा.
- आपल्या क्षेत्रातील महानगरपालिका, नगरपालिका किंवा नगरपंचायत कार्यालयाशी संपर्क साधावा.
- शबरी आदिवासी घरकुल योजनेचा अर्ज प्राप्त करावा.
- अर्जामध्ये वैयक्तिक माहिती, उत्पन्नाची माहिती आणि घर बांधण्यासाठी उपलब्ध असलेल्या जागेचा तपशील भरावा.
- आवश्यक कागदपत्रे अर्जासोबत जोडावीत.
- अर्ज संबंधित एकात्मिक आदिवासी विकास प्रकल्प कार्यालयाकडे प्रत्यक्ष, टपालाने किंवा ई-मेलद्वारे सादर करावा.
- संबंधित विभागाकडून अर्जाची छाननी आणि कागदपत्रांची पडताळणी केली जाते.
- पात्र अर्जदारांची निवड संबंधित लाभार्थी निवड समितीमार्फत केली जाते.
- घरकुल मंजूर झाल्यानंतर शासनाच्या नियमानुसार अनुदान चार टप्प्यांत बँक खात्यात जमा केले जाते.
7. शबरी आदिवासी घरकुल योजनेसाठी आवश्यक कागदपत्रे
या योजनेसाठी अर्ज करताना अर्जदाराकडे आवश्यक कागदपत्रे असणे गरजेचे आहे.
खालील कागदपत्रे तयार ठेवावीत.
- आधार कार्ड.
- अनुसूचित जमातीचे जात प्रमाणपत्र (ST Certificate).
- महाराष्ट्रातील रहिवासी असल्याचा पुरावा.
- उत्पन्नाचा दाखला.
- रेशन कार्ड.
- बँक पासबुकच्या पहिल्या पानाची छायांकित प्रत.
- पासपोर्ट आकाराचे दोन फोटो.
- घर बांधण्यासाठी जागा उपलब्ध असल्याचा पुरावा.
- जमिनीचा सातबारा उतारा किंवा संबंधित मालकी हक्काचा पुरावा (लागू असल्यास).
- यापूर्वी घरकुल योजनेचा लाभ घेतलेला नसल्याबाबतचे स्वयंघोषणापत्र किंवा मागितलेला पुरावा.
- अर्जदाराचा मोबाईल क्रमांक.
टीप: शहरी भागासाठी 11 जानेवारी 2024 च्या शासन निर्णयामध्ये जात प्रमाणपत्र, रहिवासी प्रमाणपत्र, जागेचा पुरावा, उत्पन्नाचा दाखला, रेशन कार्ड, आधार कार्ड, बँक पासबुक किंवा रद्द केलेला धनादेश आणि दोन फोटो यांचा उल्लेख आहे. ग्रामीण भागासाठी अर्जासोबत जोडावयाची कागदपत्रे संबंधित कार्यालयाकडून निश्चित करून घ्यावीत.
8. अर्जदारांसाठी महत्त्वाच्या सूचना
शबरी आदिवासी घरकुल योजनेचा लाभ घेताना अर्जदारांनी खालील बाबी लक्षात ठेवणे आवश्यक आहे.
- अर्ज करण्यापूर्वी आपण अनुसूचित जमाती प्रवर्गातील पात्र लाभार्थी आहोत याची खात्री करावी.
- अर्जामध्ये नाव, पत्ता, आधार क्रमांक आणि बँक खात्याची माहिती अचूक भरावी.
- अर्जासोबत सर्व आवश्यक कागदपत्रे जोडावीत.
- बँक खाते आधार क्रमांकाशी संलग्न आणि सक्रिय असल्याची खात्री करावी.
- घर बांधण्यासाठी आवश्यक जागेचा पुरावा उपलब्ध ठेवावा.
- यापूर्वी दुसऱ्या शासकीय घरकुल योजनेचा लाभ घेतला असल्यास त्याची माहिती लपवू नये.
- अर्ज जमा केल्यानंतर अर्जाची पोचपावती किंवा संदर्भ क्रमांक सुरक्षित ठेवावा.
- अर्जाची स्थिती जाणून घेण्यासाठी संबंधित कार्यालयाशी संपर्क साधावा.
- मंजूर घरकुलाचे बांधकाम शासनाने निर्धारित केलेल्या निकषांनुसार करावे.
- घरकुल अनुदान मिळवून देण्याच्या नावाखाली कोणत्याही अनधिकृत व्यक्तीला पैसे देऊ नयेत.
9. शबरी आदिवासी घरकुल योजनेअंतर्गत घराचे बांधकाम कसे असावे?
शबरी आदिवासी घरकुल योजनेअंतर्गत लाभार्थ्यांना सुरक्षित आणि राहण्यायोग्य पक्के घर उपलब्ध करून देण्यावर भर दिला जातो.
- घराचे किमान चटई क्षेत्रफळ 269 चौरस फूट असावे.
- घरामध्ये स्वयंपाकघराची व्यवस्था असावी.
- घरामध्ये शौचालयाची सुविधा असावी.
- घराचे बांधकाम निर्धारित तांत्रिक निकषांनुसार करावे.
- घर बांधताना स्थानिक हवामान आणि भौगोलिक परिस्थितीचा विचार करावा.
घराच्या बांधकामामध्ये सुरक्षितता, स्वच्छता आणि टिकाऊपणा यांना प्राधान्य दिले जाते.
10. शबरी घरकुल योजनेअंतर्गत लाभार्थ्यांची निवड कशी केली जाते?
या योजनेमध्ये प्रत्येक अर्जदाराला थेट अनुदान मिळतेच असे नाही. शासनाने निर्धारित केलेल्या निकषांनुसार लाभार्थ्यांची निवड केली जाते.
लाभार्थी निवडीची प्रक्रिया पुढीलप्रमाणे असते.
- इच्छुक लाभार्थ्यांकडून अर्ज स्वीकारले जातात.
- अर्जदारांच्या कागदपत्रांची पडताळणी केली जाते.
- पात्र अर्जदारांची माहिती संबंधित ग्रामपंचायत आणि प्रकल्प कार्यालयाकडून तपासली जाते.
- ग्रामसभेकडून लाभार्थ्यांच्या यादीची शिफारस केली जाते.
- जिल्हास्तरीय समितीकडून अंतिम लाभार्थी निवड केली जाते.
- उपलब्ध आर्थिक तरतूद आणि मंजूर उद्दिष्टानुसार घरकुल मंजूर केले जाते.
महत्त्वाचे: अर्ज स्वीकारला जाणे म्हणजे घरकुल मंजूर झाले असे नाही. अंतिम मंजुरी मिळणे आवश्यक आहे.
11. शबरी आदिवासी घरकुल योजनेचे अनुदान किती टप्प्यांत मिळते?
घरकुल बांधकामासाठी अनुदानाची रक्कम शासनाच्या निर्धारित प्रक्रियेनुसार टप्प्याटप्प्याने वितरित केली जाते.
अनुदान वितरण करताना घराच्या बांधकामाची प्रगती तपासली जाऊ शकते. लाभार्थ्याने प्रत्येक टप्प्यावर आवश्यक बांधकाम पूर्ण करणे आणि संबंधित अधिकाऱ्यांकडून तपासणी करून घेणे महत्त्वाचे आहे.
शहरी भागासाठी 11 जानेवारी 2024 च्या शासन निर्णयानुसार चार टप्प्यांत अनुदान वितरणाची तरतूद आहे. ग्रामीण भागातील अनुदान वितरणाचे टप्पे संबंधित अंमलबजावणी नियमांनुसार तपासावेत.
12. शबरी आदिवासी घरकुल योजना आणि इतर शासकीय योजनांचा समन्वय
शबरी आदिवासी घरकुल योजनेचा लाभ घेताना काही इतर सरकारी योजनांचाही लाभ पात्रतेनुसार मिळू शकतो.
1. महात्मा गांधी राष्ट्रीय ग्रामीण रोजगार हमी योजना (मनरेगा)
ग्रामीण भागातील पात्र घरकुल लाभार्थ्यांना घर बांधकामासाठी 90 किंवा 95 अकुशल मनुष्यदिवसांच्या मजुरीचा लाभ मिळू शकतो.
2. स्वच्छ भारत मिशन (ग्रामीण)
पात्र लाभार्थ्यांना शौचालय बांधण्यासाठी ₹12,000 पर्यंत प्रोत्साहनपर अनुदान मिळू शकते.
3. पाणी आणि स्वच्छता सुविधा
घरामध्ये पिण्याचे पाणी, स्वच्छता आणि आरोग्यदायी वातावरण निर्माण करण्यासाठी संबंधित शासकीय योजनांचा लाभ पात्रतेनुसार घेता येऊ शकतो.
या योजनांचे लाभ स्वतंत्र पात्रता, मंजुरी आणि नियमांवर अवलंबून असतात.
13. शबरी आदिवासी घरकुल योजनेची प्रतीक्षा यादी (Waiting List)
शबरी आदिवासी घरकुल योजनेसाठी अनेक पात्र कुटुंबांकडून अर्ज प्राप्त होतात. मात्र शासनाकडून दरवर्षी उपलब्ध निधी आणि मंजूर उद्दिष्टानुसार लाभार्थ्यांची निवड केली जाते.
त्यामुळे काही अर्जदारांची निवड तात्काळ होऊ शकते, तर काही अर्जदारांना प्रतीक्षा यादीमध्ये ठेवले जाऊ शकते.
प्रतीक्षा यादीबाबत माहिती मिळवण्यासाठी खालील कार्यालयांशी संपर्क साधावा.
- ग्रामपंचायत कार्यालय
- पंचायत समिती कार्यालय
- गट विकास अधिकारी कार्यालय
- एकात्मिक आदिवासी विकास प्रकल्प कार्यालय
अर्जदारांनी आपला अर्ज मंजूर झाला आहे की प्रतीक्षा यादीमध्ये आहे, याची खात्री संबंधित कार्यालयाकडून करून घ्यावी.
14. घरकुल योजनेचा अर्ज मंजूर न झाल्यास काय करावे?
जर तुम्ही शबरी आदिवासी घरकुल योजनेसाठी अर्ज केला असेल आणि तुमचा अर्ज मंजूर झाला नसेल, तर पुढील गोष्टी करा.
- संबंधित कार्यालयाकडून अर्जाची सद्यस्थिती जाणून घ्या.
- अर्जामध्ये काही त्रुटी असल्यास त्या दुरुस्त करा.
- आवश्यक कागदपत्रे पुन्हा तपासून घ्या.
- अर्ज नाकारण्याचे कारण लेखी स्वरूपात विचारून घ्या.
- पात्र असूनही लाभ मिळत नसल्यास वरिष्ठ प्रकल्प अधिकारी किंवा संबंधित जिल्हास्तरीय कार्यालयाकडे निवेदन द्या.
- पुढील लाभार्थी निवड प्रक्रियेबाबत माहिती घ्या.
15. शबरी आदिवासी घरकुल योजनेसाठी संपर्क कुठे करावा?
योजनेची माहिती, अर्जाची स्थिती, लाभार्थी निवड आणि अनुदान वितरण याबाबत माहिती मिळवण्यासाठी खालील कार्यालयांशी संपर्क साधता येतो.
| कार्यालय | कोणती माहिती मिळेल? |
|---|---|
| ग्रामपंचायत | अर्ज आणि ग्रामसभा शिफारस |
| पंचायत समिती | अर्ज स्वीकारणे आणि पडताळणी |
| गट विकास अधिकारी | ग्रामीण भागातील घरकुल अंमलबजावणी |
| एकात्मिक आदिवासी विकास प्रकल्प कार्यालय | योजना, पात्रता आणि लाभार्थी निवड |
| नगरपालिका / महानगरपालिका | शहरी भागातील अर्ज आणि अंमलबजावणी |
| जिल्हास्तरीय समिती | अंतिम लाभार्थी निवड |
16. शबरी आदिवासी घरकुल योजना – वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न (FAQs)
शबरी आदिवासी घरकुल योजना कोणासाठी आहे?
ही योजना महाराष्ट्रातील अनुसूचित जमाती (ST) प्रवर्गातील बेघर किंवा कच्च्या घरात राहणाऱ्या पात्र कुटुंबांसाठी आहे.
शबरी आदिवासी घरकुल योजनेअंतर्गत किती अनुदान मिळते?
ग्रामीण भागात सर्वसाधारण क्षेत्रासाठी ₹1.20 लाख आणि नक्षलग्रस्त किंवा डोंगराळ क्षेत्रासाठी ₹1.30 लाख घरकुल अनुदान दिले जाते. शहरी भागासाठी ₹2.50 लाख अनुदानाची तरतूद आहे.
शहरी भागातील लाभार्थ्यांना किती अनुदान मिळते?
शहरी भागातील पात्र लाभार्थ्यांना घर बांधण्यासाठी ₹2.50 लाख अनुदान चार टप्प्यांत दिले जाते.
या योजनेचा लाभ कोणत्या जातीतील व्यक्तींना मिळतो?
महाराष्ट्र राज्यातील अनुसूचित जमाती (ST) प्रवर्गातील पात्र व्यक्तींना या योजनेचा लाभ मिळतो.
शबरी घरकुल योजनेसाठी किती वर्षांचे रहिवासी असणे आवश्यक आहे?
शहरी भागातील शासन निर्णयानुसार अर्जदार महाराष्ट्र राज्याचा किमान 15 वर्षांचा रहिवासी असणे आवश्यक आहे. ग्रामीण भागासाठीही लागू रहिवासाचे निकष संबंधित कार्यालयाकडून तपासावेत.
स्वतःची जागा नसल्यास योजनेचा लाभ मिळतो का?
शहरी भागासाठी स्वतःची किंवा शासनाने दिलेली जागा असणे आवश्यक आहे. ग्रामीण भागातील अर्जदारांनीही घर बांधण्यासाठी जागा उपलब्ध असल्याचा पुरावा सादर करावा.
शबरी आदिवासी घरकुल योजनेसाठी ऑनलाइन अर्ज करता येतो का?
ग्रामीण भागातील अर्ज एकात्मिक आदिवासी विकास प्रकल्प कार्यालय आणि पंचायत समिती येथे स्वीकारले जातात. शहरी भागासाठी अर्ज संबंधित प्रकल्प कार्यालयाकडे प्रत्यक्ष, टपालाने किंवा ई-मेलद्वारे सादर करता येतो. ऑनलाइन अर्जाची सुविधा उपलब्ध आहे असे गृहीत धरू नये.
योजनेचा अर्ज कुठे जमा करायचा?
ग्रामीण भागातील अर्ज एकात्मिक आदिवासी विकास प्रकल्प कार्यालय किंवा पंचायत समितीच्या गट विकास अधिकारी कार्यालयात जमा करता येतो. शहरी भागातील अर्ज संबंधित एकात्मिक आदिवासी विकास प्रकल्प कार्यालयाकडे सादर करावा.
घरकुलाचे अनुदान कोणत्या खात्यात जमा होते?
शहरी भागातील शासन निर्णयानुसार अनुदान लाभार्थ्याच्या आधार संलग्न बँक खात्यात जमा केले जाते. ग्रामीण भागातही लागू DBT प्रक्रियेनुसार अनुदान वितरित केले जाते.
शबरी आदिवासी घरकुल योजनेअंतर्गत शौचालयासाठी अनुदान मिळते का?
ग्रामीण भागातील पात्र लाभार्थ्यांना स्वच्छ भारत मिशन (ग्रामीण) अंतर्गत शौचालय बांधण्यासाठी ₹12,000 पर्यंत प्रोत्साहनपर अनुदान मिळू शकते.
विधवा महिलांना या योजनेत प्राधान्य मिळते का?
शहरी भागातील योजनेच्या मार्गदर्शक सूचनांनुसार विधवा आणि परित्यक्ता महिलांना प्राधान्य देण्याची तरतूद आहे.
दिव्यांग व्यक्तींना शबरी घरकुल योजनेत आरक्षण आहे का?
होय. या योजनेअंतर्गत दिव्यांग व्यक्तींसाठी 5% आरक्षणाची तरतूद करण्यात आली आहे.
शबरी घरकुल योजनेअंतर्गत घराचे क्षेत्रफळ किती असावे?
ग्रामीण भागातील योजनेनुसार घराचे किमान चटई क्षेत्रफळ 269 चौरस फूट असावे.
एका कुटुंबातील किती व्यक्तींना घरकुल योजनेचा लाभ मिळतो?
सामान्यतः एका कुटुंबातील एका पात्र लाभार्थ्याला या योजनेचा लाभ दिला जातो. अंतिम निर्णय लागू नियमांनुसार होतो.
शबरी घरकुल योजनेची प्रतीक्षा यादी कुठे पाहता येते?
संबंधित ग्रामपंचायत, पंचायत समिती किंवा एकात्मिक आदिवासी विकास प्रकल्प कार्यालयात प्रतीक्षा यादीबाबत चौकशी करता येते.
शबरी आदिवासी घरकुल योजनेअंतर्गत घर बांधण्यासाठी मजुरी मिळते का?
होय. ग्रामीण भागातील पात्र लाभार्थ्यांना मनरेगा अंतर्गत 90 किंवा 95 अकुशल मनुष्यदिवसांच्या मजुरीचा लाभ मिळू शकतो.
शबरी घरकुल योजनेअंतर्गत महिलांना प्राधान्य मिळते का?
शहरी भागाच्या मार्गदर्शक सूचनांनुसार विधवा आणि परित्यक्ता महिलांना प्राधान्य देण्याची तरतूद आहे.
17. शबरी आदिवासी घरकुल योजना – महत्त्वाची माहिती
| मुद्दा | माहिती |
|---|---|
| योजनेची सुरुवात | 2012-13 |
| संबंधित शासन विभाग | आदिवासी विकास विभाग |
| ग्रामीण अनुदान | ₹1.20 लाख |
| डोंगराळ / नक्षलग्रस्त क्षेत्र | ₹1.30 लाख |
| शहरी अनुदान | ₹2.50 लाख |
| घराचे क्षेत्रफळ | 269 चौ. फूट |
| ग्रामीण अर्ज स्वीकारणारे कार्यालय | एकात्मिक आदिवासी विकास प्रकल्प / पंचायत समिती |
| शहरी अर्ज स्वीकारणारे कार्यालय | एकात्मिक आदिवासी विकास प्रकल्प कार्यालय |
| लाभार्थी | अनुसूचित जमातीतील पात्र कुटुंबे |
18. शबरी आदिवासी घरकुल योजना – निष्कर्ष
शबरी आदिवासी घरकुल योजना ही महाराष्ट्रातील आदिवासी समाजातील गरीब आणि गरजू कुटुंबांसाठी अत्यंत महत्त्वाची योजना आहे. या योजनेच्या माध्यमातून बेघर आणि कच्च्या घरांमध्ये राहणाऱ्या पात्र कुटुंबांना स्वतःचे पक्के घर बांधण्यासाठी आर्थिक मदत दिली जाते.
जर तुम्ही महाराष्ट्रातील अनुसूचित जमाती (ST) प्रवर्गातील असाल आणि तुमच्याकडे स्वतःचे पक्के घर नसेल, तर तुम्ही या योजनेसाठी पात्रतेची तपासणी करू शकता. योजनेचा लाभ घेण्यासाठी आपल्या जवळच्या एकात्मिक आदिवासी विकास प्रकल्प कार्यालय, पंचायत समिती किंवा संबंधित महानगरपालिका कार्यालयाशी संपर्क साधावा.
महाराष्ट्र शासन – ग्रामीण योजनेचे अर्ज व प्रतीक्षा यादी परिपत्रक
Tags: शबरी आदिवासी घरकुल योजना, शबरी घरकुल योजना 2026, आदिवासी योजना, महाराष्ट्र शासन योजना, घरकुल योजना, ST घरकुल योजना, आदिवासी विकास योजना, सरकारी योजना 2026, महाराष्ट्र सरकारी योजना
घरकुल यादीत नाव कसे तपासावे? ऑनलाइन व ऑफलाइन संपूर्ण प्रक्रिया
